Về với cội nguồn

Khúc hát sông quê
(Lê Huy Mậu)

Ngỡ như người đã hát thay tôi

ngỡ như tôi đã lẫn vào câu hát

tuổi thơ ơi!
quá nửa đời phiêu dạt
ta lại về úp mặt vào sông quê
như thuở nhỏ
úp mặt vào lòng mẹ
để tìm sự chở che…
Xin bắt đầu từ hạt phù sa
ta cúi nhặt tình cờ bên bờ sông tháng chạp
Ôi! Phù sa
những cá thể tự do trong hành trình của đất
đêm nao
chớp bể, mưa nguồn
trong cơn thác lũ
trong sóng đỏ
đất đi
kiến tạo
sinh thành…


Em ơi!
quả ớt cay bổi hổi
trên bãi sông
thuở chưa dấu chân người
anh nghe nói
có một thời
tất cả còn hoang dại
tổ tiên ta chỉ hái lượm mà thôi
lại nghe nói
thưở ta chưa biết ăn gì cả
ta cùng cây cỏ sinh đôi
rồi cây cỏ ăn ta
rồi ta ăn cây cỏ
cũng là khi cay đắng, ngọt bùi
ta và đất kết giao
lấy dòng sông làm lời thề non nước…


Chẳng biết ta đã ăn ở thế nào với đất
mà đất lở sông ơi!
nơi ta chăn trâu thả diều ngày cũ đã đâu rồi
hạt đất quê ta giờ đã bồi về đâu chẳng biết
có làng xóm nào sinh
có hòn đảo nào sinh
từ hạt đất bờ sông quê ta lở
như cuộc đời ta khuyết hao
để đắp bồi rờ rỡ
những sớm má hồng ríu rít cháu con ta…

Này dòng sông!
ai đã đặt tên cho sông là sông Cả?
ai đã gọi sông Cả là sông Lam ?
ta đơn giản chỉ gọi là con sông quê hương
tháng ba phù sa sóng đỏ
cá mương đớp ngọn lúa đòng đòng
tháng năm
ta lặn bắt cá ngạnh nguồn
tháng chín
cá lòng bong
ta thả câu bằng mồi con giun vạc
tháng chạp
ta nếm vị heo may trên má em hồng…

Để rồi ta đi khắp núi sông
ta lại gặp
tháng ba…tháng năm…tháng chạp
trong vị cá sông
trên má em hồng…
Này dòng sông
ngươi còn nhớ chốn ta ngồi ngóng mẹ
phiên chợ Lường vời vợi tuổi thơ ta
sao ngày ấy ta dễ ngoan đến thế
mẹ cho ta một xu bánh đa vừng
ta ngoan hết một ngày
ta ngoan suốt cả năm
ta thương mẹ đến trọn đời ta sống
quê hương ta nghèo lắm
ta rửa rau bến sông cho con cá cùng ăn
ta mổ lợn
con quạ khoang cũng ngồi chờ chia thịt
cá dưới sông cũng có tết như người
trên bãi sông
ta trồng cây cải tươi
ta ăn lá còn bướm ong thì hút mật
lúa gặt rồi- còn lại rơm thơm
trâu đủng đỉnh nhai cả mùa đông lạnh…

Cùng một bến sông
phía dưới trâu đằmphía trên ta tắm…
trong ký ức ta
sao ngày xưa yên ổn quá chừng
một dòng xanh trong chảy mãi tới vô cùng !…

Lời bài “Khúc hát sông quê” đã được Nguyễn Trọng Tạo chắt lọc từ bài thơ gốc

Quá nửa đời phiêu dạt
Con lại về úp mặt vào sông quê
Ơi con sông dạt dào như lòng mẹ
Chở che con đi qua chớp bể mưa nguồn


Từng hạt phù sa tháng ba tháng bảy,
Từng vị heo may trên má em hồng.
Ơi con sông quê con sông quê,
Ơi con sông quê con sông quê.
Sông còn nhớ chăng nơi ta ngồi ngóng mẹ
Vời vợi tuổi thơ một xu bánh đa vừng.

Ơi con sông quê con sông quê,
Ơi con sông quê con sông quê.
Con cá dưới sông cây trồng trên bãi
Lúa gặt rồi còn để lại rơm thơm
Cùng một bến sông con trâu đằm sóng dưới
Bầy trẻ thơ tắm mát phía thượng nguồn
Một dòng xanh trong chảy mãi tới vô cùng…

***

Cuối tuần vừa rồi tôi về Hà Tĩnh, đưa ông cậu họ của bố vợ tôi từ Hà Nội quay về sống tại quê hương, tôi càng thấy thấm thía hơn về sự long đong của cuộc đời, về cái tình người lá lành đùm lá rách ở vùng quê nghèo khó ấy, về sự chở che của quê hương cội nguồn mà chỉ có những người trong cuộc mới cảm nhận được. Tôi sẽ kể qua câu chuyện về ông cậu họ của bố vợ tôi với xưng hô ngắn gọn là “ông” và vùng quê ấy.

Ông sinh ra và lớn lên ở Hương Khê, nơi có con sông Ngàn Trươi hay còn có tên gọi thời xưa là Ác Giang dữ dằn uốn lượn, nơi oai hùng với căn cứ địa Phan Đình Phùng trên núi Vụ Quang hiểm trở … vùng quê nghèo ấy nay vẫn còn con đò thường xuyên chở khách qua sông … Hơn 10 tuổi ông đã theo bố mẹ là cán bộ ra Hà Nội sinh sống, sau này ông cũng làm công nhân nhà máy in Tiến Bộ rồi lấy vợ và sinh được một đứa con gái. Những tưởng cuộc đời như vậy là quá may mắn hạnh phúc với một con người nhưng rồi ông lại gặp biết bao trắc trở. Đầu tiên là sự chia tay của người vợ khi con còn nhỏ, ông vẫn quyết định ở vậy nuôi con, rồi căn bệnh động kinh quái ác làm ông phải nghỉ mất sức từ sớm và mất đi sự nhanh nhẹn trí não, nay chỉ sống nhờ vào số trợ cấp ít ỏi của nhà nước ba bốn trăm ngàn một tháng, đầu óc chậm chạp lúc nhớ lúc quên. Rồi con ông lại dính vào cờ bạc cá độ, con rể đi tù, con gái lừa bố ký vào giấy ủy quyền bán nhà rồi đi sống ở nhà thuê, rồi xuống cấp đến ở nhà trọ ngoài bãi sông, sau túng quá không đủ tiền trả thế là con ông trốn mất. Chủ nhà trọ khóa cửa 15 ngày nhốt ông ở trong để gây áp lực bắt đứa con trả tiền, nhưng bóng chim tăm cá nào có thấy đâu, đứa con bất hiếu đã bỏ ông không thương tiếc. Quay đi quay lại không tìm ra ai là người thân để giúp đỡ, may mắn sao lúc đó ông lại nhớ được số điện thoại của bố vợ tôi - một người cháu họ trước đây vẫn thỉnh thoảng đến nhà. Thế là một cuộc giải cứu ông đã diễn ra cấp tốc, hai bố con tôi đến đón ông tạm về nhà bố vợ tôi, nhưng giờ biết đi đâu về đâu đây: Lên chùa ư, không ổn; Trại dưỡng lão ư, cũng không thể vì nỡ đâu bỏ ông một mình nơi xa lạ, thế là bố vợ tôi gọi điện về quê thông báo tình hình, vì ở quê ông vẫn còn bà chị gái góa bụa giờ sống cùng con cháu, thế là bà đồng ý để em về ở cùng, bà nói “đi đâu rồi cũng có ngày phải trở về quê hương, gần con gần cháu để sớm tối đỡ đần, rồi còn phải tính cả chuyện sau này gần đất xa trời nữa chứ”… Về quê họp đại gia đình, mọi người chuẩn bị một chỗ ở cho ông, cắt cử con cháu trông nom, người cho tiền, người góp gạo, người lo rau dưa tôm cá ông ăn mỗi ngày thế là tạm ổn, hy vọng thời gian sẽ xóa được những ký ức buồn ông đã trải qua.

Thế đấy các bạn ạ, qua gần một đời người ông lại trở về với quê hương, với dòng sông quê cùng đất mẹ, với cây đa bến đò ngày xưa, vì nơi ấy luôn là nơi bình yên nhất để ông có thể sống thanh thản nốt quãng đời còn lại, người già sợ nhất câu “tứ cố vô thân”, sống cô đơn không có người thân quanh mình. Chúng ta cũng vậy thôi, sinh con ra, chăm lo nuôi nấng ăn học thành người để rồi chúng lại rời bỏ chúng ta, con cái trưởng thành tốt đẹp thì may mắn hạnh phúc, nhưng chúng dính vào cái xấu và hư hỏng thì biết trách ai đây, vì “chính chúng ta đã quyết định sinh những đứa con ra đời”.

Hà Nội 21/11/2011
Đông Hưng